Memento

Ντίαρ ολ,

Την Κυριακή φάγαμε το γιουβέτσι μας (με κοτόπουλο) και πήγαμε για ένα απεριτίφ στα Κάτω Πετράλωνα. Ωραία τα Πετράλωνα (τα Άνω πιο ωραία από τα Κάτω), δυστυχώς βέβαια δεν έχω μνήμες από αυτά, γιατί όσα χρόνια ζω στην Αθήνα κινούμαι πιο συχνά στην περιοχή “Αλεξάνδρας – Πατησίων – Σταδίου – Βασιλίσσης Σοφίας”.

Μετά το απεριτίφ είχαμε κανονίσει να περάσουμε μια βόλτα από τη ReMap 4, τη διεθνή πλατφόρμα σύγχρονης τέχνης, που φιλοξενεί από το 2007 δεκάδες γκαλερί, ανεξάρτητους καλλιτέχνες, ιδρύματα και ποικίλα πρότζεκτς.

Φέτος παρουσιάζονται έργα από την Ελλάδα, την Τουρκία, τη Γερμανία, την Ιταλία, τις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο (βλέπω πολύ Doctor Who τελευταία και γι’ αυτό δε λέω “Αγγλία”), καθώς και την Ελβετία και τη Γαλλία. Πολλά από τα έργα αυτά έχουν ήδη παρουσιαστεί στην Tate του Λονδίνου, στη Biennale της Βενετίας, στο Palais de Tokyo και γενικότερα σε μέρη όπου προσωπικά έχω λυσσάξει να πάω, αλλά δε μου έχει κάτσει μέχρι σήμερα (και ούτε προβλέπεται να συμβαίνει κάτι τέτοιο σύντομα).

Η έκθεση απλώνεται στην περιοχή του Κεραμεικού και του Μεταξουργείου. Χρησιμοποιούνται παλιά βιομηχανικά κτίρια, 70s πολυκατοικίες χωρίς ταυτότητα (και ίχνος ομορφιάς ή, έστω, θαλπωρής), εξαίσια νεοκλασικά, η πλατεία Αυδή – πίσω από την Πινακοθήκη του Δήμου – καθώς κι άλλα open spaces (κοινώς, οικόπεδα) της ευρύτερης περιοχής.

Η βόλτα από τον ένα εκθεσιακό χώρο στον άλλο ήταν πολύ ευχάριστη, είχε μαζευτεί πολύς κόσμος, έπαιζε μουσική σε διάφορα σημεία, ο καιρός ήταν ευχάριστος και το γιουβέτσι τελικά προέκυψε ελαφρύ, οπότε μπορούσαμε να περιπλανηθούμε με καλή διάθεση και να πάρουμε μια συνολική γεύση της φετινής διοργάνωσης.

Τ’ ομολογώ, σε γενικές γραμμές δεν παρατηρούσα, κυρίως χάζευα και έψαχνα κάτι να μου τραβήξει την προσοχή για να πάω πιο κοντά να το δω.

Το μόνο πρότζεκτ που παρακολούθησα με προσοχή ήταν αυτό της State of Concept. Πρόκειται για μια μη κερδοσκοπική γκαλερί, πίσω από την οποία βρίσκεται η Ηλιάνα Φωκιανάκη. Ιδρύθηκε φέτος την άνοιξη και μέσα στο φθινόπωρο θα στεγάζεται πλέον σε δικό της χώρο, φιλοξενώντας νέους καλλιτέχνες, Έλληνες και ξένους.

Η έκθεση έχει τίτλο “Nostalgia Nervosa”. Ο τίτλος παραπέμπει έμμεσα στην “Anorexia Nervosa” ή την “Bulimia Nervosa”, τις ψυχικές καταστάσεις όπου το υποκείμενο υφίσταται διαταραχές της όρεξης, είτε προς την κατεύθυνση της άρνησης λήψης φαγητού, είτε προς την υπερφαγία.

Η “νεύρωση της νοσταλγίας” μπορεί να είναι απότοκο του σύγχρονου τρόπου ζωής, που εδώ και χρόνια αποδεδειγμένα “κατευθύνεται” ώστε να “νοσταλγεί” και να εξαίρει τις εικόνες και τις συνήθειες των προηγούμενων δεκαετιών. Η ποπ κουλτούρα αποτελεί το κατεξοχήν πρόσφορο μέσο για την επίτευξη μιας κατάστασης “νοσταλγίας”. Σειρές όπως το Mad Men, το The Americans, το “Downton Abbey”, remakes παλιών ταινιών, τάσεις της μόδας που επανέρχονται αυτούσιες μετά από ολόκληρες δεκαετίες, συνιστούν τις εκφάνσεις της “νοσταλγίας”, που τείνει ν’ αποκτήσει απρόσμενη συλλογικότητα.

Ο απώτερος σκοπός της τάσης αυτής δεν είναι ακόμα κρυστάλλινος. Εξάλλου σχεδόν τίποτα στην τέχνη δεν είναι ξεκάθαρο. Καθένας μπορεί να ερμηνεύσει τη “νοσταλγία” όπως θέλει.
Η έκθεση, όμως, προσπαθεί να ξεσκεπάσει την επιφανειακή θύμηση, να προβληματίσει το θεατή ως προς το σκοπό που αυτή εξυπηρετεί, να τον προειδοποιήσει για τις δυσάρεστες συνέπειες της αλόγιστης, ακατέργαστης “νοσταλγίας” και κυρίως, να του υπονοήσει τη σύνδεση της μνήμης παλαιότερων εποχών με το φόβο του θανάτου.

Η Ρωσίδα Taus Makhacheva προσπαθεί να συνδέσει το ερημωμένο τοπίο ενός χωριού στο Dagestan με τις μνήμες των κατοίκων του. Οι οποίοι όμως υπάρχουν πλέον μόνο ως κομμάτια της ιστορίας. Ένας περφόρμερ μέσα στο σκηνικό του βίντεο ξαναφέρνει την (ελάχιστη) κίνηση και γεύση ζωής στον ερηπωμένο βράχο. Είναι όμως αυτό αρκετό, για την πλήρη επαναφορά της μνήμης του τόπου αυτού;

Η Ιρανογερμανίδα Anahita Razmi ανασύρει τη μνήμη της επαναφοράς της θεοκρατίας στο Ιράν το 1979 (διπλή μνήμη), εκθέτοντας έναν από τους δημοφιλείς τρόπους διαμαρτυρίας των συμπατριωτών της κατά της επέμβασης των ΗΠΑ στα εσωτερικά της χώρας τους. Σαν την ταινία με το Μπάτμαν (παρντόν, με το Μπεν Άφλεκ, εννοούσα), χωρίς τα περουκίνια.

Η Δήμητρα Βάμιαλη επεμβαίνει στις αμερικανικές αφίσες προπαγάνδας του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, στρεβλώνοντας με ειρωνικό τρόπο το αληθινό τους νόημα, κοροϊδεύοντας την κουλτούρα της προπαγάνδας κι αλλάζοντας τους ρόλους του στρατιώτη με αυτόν του φίλου, που είναι πιθανό να σκοτωθεί στον πόλεμο, και της νοικοκυράς που δεν κάθεται με υπομονή στο σπίτι της να μεγαλώνει στρατιώτες, αλλά καταζητείται για ανθρωποκτονία. Μια περίπτωση όπου η “νοσταλγία” απεικονίζεται ξεκάθαρα με την ιατρική έννοια της νεύρωσης.

Το βίντεο του Αιγύπτιου Basim Magdy παρουσιάζει εικόνες από την ιδιαίτερη πατρίδα του. Η έννοια της “πατρίδας” είναι άρρηκτα δεμένη με τη “νοσταλγία” και συχνά αποτελεί τον κύριο παράγοντα ενεργοποίησής της.

Ο Πάνος Παπαδόπουλος χρησιμοποιεί τον καμβά για ν’ αποτυπώσει τις μνήμες του με λόγια. Πάνω στα λόγια αυτά, αποτυπώνει τα επόμενα λόγια του και πάνω στα επόμενα τα μεθεπόμενα. Μέχρι ν’ αυτοακυρώσει τις μνήμες και ν’ απομακρυνθεί από την πραγμάτωση της νοσταλγίας του.

Ο Ιπποκράτης – Darth Vader. Ο δεύτερος αποτελεί μνήμη της παιδικής – εφηβικής ηλικίας. Ο πρώτος αποτελεί γνωσιακή μνήμη, με πηγή το σχολείο. Ενδιαφέρουσα είναι η σχέση των δύο “προσώπων”:
ο Ιπποκράτης παρενέβαινε στο ανθρώπινο σώμα με σκοπό να βελτιώσει τις συνθήκες λειτουργίας του, αφοσιωμένος στην υπηρεσία του απόλυτου καλού. Ο Darth Vader υπέστη μια ανεπιθύμητη παρέμβαση σε βασικές ζωτικές του λειτουργίες κι αφέθηκε σε διεκπεραιωτικούς “Ιπποκράτηδες”. Η αφοσίωσή του στο απόλυτο κακό ήταν λίγο – πολύ αναμενόμενη.

Ο Πάνος Τσαγκάρης εστιάζει στο μυστικισμό. Στους παιδικούς και άλλους φόβους και στην ανεξερεύνητη νοσταλγία. Στις μνήμες που ο άνθρωπος αποφεύγει ακόμα και ν’ αποκτήσει, τρέμοντας το άγνωστο και τις εκπλήξεις που παραμονεύουν σ’ αυτό.

Ο Poka – Yio “ντύνει” παλιές αφίσες του ΕΟΤ, ζωντανές “νοσταλγίες” των ελληνικών δημόσιων υπηρεσιών, με τζάμια από παλιά καταστήματα, που δε λειτουργούν πια. Τα ταξίδια στα μέρη που δείχνουν οι αφίσες έχουν ολοκληρωθεί προ πολλού. Το ζήτημα είναι υπό ποιες συνθήκες θα ήθελε κάποιος να τα ξαναζήσει.

Τέλος, η Πορτογαλέζα Filipa César πειραματίζεται πάνω στη μνήμη των Αφρικανών σκλάβων που μετέφεραν στην Πορτογαλία οι δουλέμποροι, αιώνες πριν. Οι ίδιοι έχουν απεμπολήσει κάθε σκέψη, μνήμη και νοσταλγία του τόπου καταγωγής τους. Είναι αληθινοί Πορτογάλοι και δεν έχουν ανάγκη να διαμορφώσουν μια συλλογική μνήμη με βάση την προέλευσή τους.

Πάνω από το υπόγειο της έκθεσης “Nostalgia Nervosa” εκτίθενται κι άλλα έργα, από διάφορα πρότζεκτς και γκαλερί. Εμένα μου άρεσε το μπαλκόνι που βλέπει στο φωταγωγό του πρώτου ορόφου και ιδίως η μπουγάδα της κυριούλας, όπως “έδειχνε” πάνω στο πράσινο.

Η ντίσκο γέρασε. Οι μέρες της τελείωσαν. Το ‘χε πει και ο Whit Stillman.
Τα μαλλιά της άσπρισαν. Η ντισκομπάλα κουνιέται πλέον μόνο με τη βοήθεια του ανέμου.
Ποτέ από μόνη της.

Στην Kunsthalle υπάρχει μια θεσπέσια ταράτσα. Ενώνει δυο κτίρια κι έχει διάφορα installations. Οι νεκρές φύσεις με τις πιπερίτσες και τα φρούτα εποχής έδιναν το ζωτικό χρώμα πάνω στην καφέ όψη του νυχτερινού αστικού τοπίου.

Μετά από τη βόλτα στους χώρους της έκθεσης, έπινες μπύρες κοιτώντας το αίθριο κι ακούγοντας “σκληρούς ήχους” και τη ζωντανή βαβούρα των επισκεπτών.

Η πλατφόρμα θα λειτουργεί μέχρι το τέλος του μήνα. Κάθε κομμάτι της έχει το δικό του ενδιαφέρον.
Το κατά πόσο οι εκθέσεις μοντέρνας τέχνης στην Ελλάδα έχουν να προσφέρουν κάτι καινοτόμο ή απλώς επαναλαμβάνουν concepts και τεχνικές που ήδη έχουν εξαντληθεί, είναι ένα ζήτημα που θ’ απασχολεί το θεατή κάθε φορά που θα έρχεται σε επαφή με το συγκεκριμένο είδος τέχνης. Ίσως επειδή στη μοντέρνα τέχνη τίποτα (ή σχεδόν τίποτα) δεν είναι προφανές. Ίσως επειδή η ατομική μνήμη του συγκεκριμένου είδους είναι περιορισμένη. Ίσως τελικά να μην έχει καμία σημασία.
Να πρέπει να τεθεί η μνήμη στην άκρη. Και να δοθεί σημασία στην ανάδειξη, μέσω των εξήντα εκθέσεων τέχνης, μιας γειτονιάς που παραμένει υποβαθμισμένη εδώ και χρόνια. Για ν’ ανασυρθούν – εύλογα – οι παλιές καλές μνήμες της. Με την ελπίδα ότι κάποια στιγμή θα προκύψουν νέες.

ΥΓ. “Ε ναι λοιπόν, ήταν του Καγιάρ”

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s